ΘΕΜΑ 107ο: Ξενοφῶντος Ἑλληνικά, 2, 1, 30-32

ΘΕΜΑ 107ο: Ξενοφῶντος Ἑλληνικά, 2, 1, 30-32

Α. ΚΕΙΜΕΝΟ

    Λύσανδρος δὲ τάς τε ναῦς καὶ τοὺς αἰχμαλώτους καὶ τἆλλα πάντα εἰς Λάμψακον ἀπήγαγεν, ἔλαβε δὲ καὶ τῶν στρατηγῶν ἄλλους τε καὶ Φιλοκλέα καὶ Ἀδείμαντον. ᾟ δ’ ἡμέρᾳ ταῦτα κατειργάσατο, ἔπεμψε Θεόπομπον τὸν Μιλήσιον λῃστὴν εἰς Λακεδαίμονα ἀπαγγελοῦντα τὰ γεγονότα, ὃς ἀφικόμενος τριταῖος ἀπήγγειλε. Μετὰ δὲ ταῦτα Λύσανδρος ἁθροίσας τοὺς συμμάχους ἐκέλευσε βουλεύεσθαι περὶ τῶν αἰχμαλώτων. Ἐνταῦθα δὴ κατηγορίαι ἐγίγνοντο πολλαὶ τῶν Ἀθηναίων, ἅ τε ἤδη παρενενομήκεσαν καὶ ἃ ἐψηφισμένοι ἦσαν ποιεῖν, εἰ κρατήσειαν τῇ ναυμαχίᾳ, τὴν δεξιὰν χεῖρα ἀποκόπτειν τῶν ζωγρηθέντων πάντων, καὶ ὅτι λαβόντες δύο τριήρεις, Κορινθίαν καὶ Ἀνδρίαν, τοὺς ἄνδρας ἐξ αὐτῶν πάντας κατακρημνίσειαν. Φιλοκλῆς δ’ ἦν στρατηγὸς τῶν Ἀθηναίων, ὃς τούτους διέφθειρεν. Ἐλέγετο δὲ καὶ ἄλλα πολλά, καὶ ἔδοξεν ἀποκτεῖναι τῶν αἰχμαλώτων ὅσοι ἦσαν Ἀθηναῖοι πλὴν Ἀδειμάντου, ὅτι μόνος ἐπελάβετο ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ τοῦ περὶ τῆς ἀποτομῆς τῶν χειρῶν ψηφίσματος· ᾐτιάθη μέντοι ὑπό τινων προδοῦναι τὰς ναῦς.

Β. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

1. Να μεταφραστεί το τμήμα: ᾟ δ’ ἡμέρᾳ ταῦτα...κατακρημνίσειαν.

Μονάδες 30

2. Τι γνωρίζετε για τη μόρφωση του Ξενοφώντα και ποιες ιστορικές μορφές άσκησαν επίδραση στην προσωπικότητα και τις ιδέες του;

Μονάδες 10

3. α) Να συνδέσετε κάθε λέξη της Α΄ στήλης με την ομόρριζή της στη Β΄ στήλη. Δύο λέξεις της Β΄ στήλης περισσεύουν.

Α΄ ΣΤΗΛΗ	Β΄ ΣΤΗΛΗ
1. ἀποκόπτειν	α) προβολή
2. κατακρημνίσειαν	β) άφθαρτος
3. βουλεύεσθαι	γ) γκρεμός
4. διέφθειρεν	δ) πατροκτόνος
5. ἀποκτεῖναι	ε) κόμμα
	στ) απόκτημα
	ζ) διαβούλευση

Μονάδες 5

   β) Να σχηματίσετε παράγωγα επίθετα της αρχαίας ελληνικής με τις καταλήξεις που δίνονται.

λέξεις	κατάληξη	παράγωγο επίθετο
λῃστὴς	-ικὸς
ἡμέρα	-ήσιος
πᾶς	-οῖος
ἀνὴρ	-εῖος
στρατηγὸς	-ικὸς

Μονάδες 5

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

1. Την ίδια ημέρα που πέτυχε αυτά, έστειλε τον Θεόπομπο, τον Μιλήσιο πειρατή, στη Σπάρτη, για να αναγγείλει τα γεγονότα, ο οποίος έφτασε μετά από τρεις ημέρες και τα ανήγγειλε. Ύστερα, ο Λύσανδρος, αφού συγκέντρωσε τους συμμάχους, τους προέτρεψε να αποφασίσουν σχετικά με τους αιχμαλώτους. Εκεί, λοιπόν, κατηγορήθηκαν για πολλά οι Αθηναίοι, και για εκείνα τα εγκλήματα πολέμου που είχαν ήδη διαπράξει και για όσα είχαν αποφασίσει με ψηφοφορία να κάνουν, αν νικούσαν στη ναυμαχία, να κόψουν δηλαδή το δεξί χέρι όλων όσοι συλλαμβάνονταν ζωντανοί, και επειδή, όταν κατέλαβαν δύο τριήρεις, μία κορινθιακή και μία ανδριώτικη, έριξαν στη θάλασσα όλο το πλήρωμά τους.

  

2. O πατέρας του Γρύλλος ήταν εύπορος κτηματίας, ο Ξενοφών πήρε καλή μόρφωση και διατήρησε σ' όλη του τη ζωή την αγάπη για τα άλογα και για την οργάνωση και διαχείριση ενός αγροκτήματος. Yπηρέτησε στο σώμα των ιππέων, μαζί με άλλους εύπορους νέους της εποχής του, γνωρίστηκε με τον Σωκράτη και έζησε τις περιπέτειες της Αθήνας στα ταραγμένα χρόνια του Πελοποννησιακού πολέμου ως την ήττα του 404 π.Χ., την άνοδο των τριάκοντα τυράννων στην εξουσία και την αποκατάσταση της δημοκρατίας το 403 π.Χ. 

   Δύο ιστορικές μορφές άσκησαν βαθύτατη επίδραση στην προσωπικότητα και στις ιδέες του Ξενοφώντος. Ο Σωκράτης με το πρότυπο ζωής που πρόβαλε και ο Αγησίλαος με τα ηγετικά του προσόντα και την απλότητα της συμπεριφοράς του.
Οι ιδέες του Ξενοφώντος για την πολιτική και την ηθική φαίνονται στον τρόπο με τον οποίο προβάλλει τρέχουσες απόψεις της εποχής του για θέματα καθημερινής ζωής, συμπεριφοράς, αγωγής και θεσμών.  

3. α) 1. ἀποκόπτειν - ε) κόμμα

        2. κατακρημνίσειαν - γ) γκρεμός

        3. βουλεύεσθαι - ζ) διαβούλευση

        4. διέφθειρεν - β) άφθαρτος

        5. ἀποκτεῖναι - δ) πατροκτόνος

    β) λῃστὴς - λῃστρικὸς

         ἡμέρα - ἡμερήσιος
         πᾶς - παντοῖος
         ἀνὴρ - ἀνδρεῖος
         στρατηγὸς - στρατηγικὸς

ΘΕΜΑ 106ο: Ξενοφῶντος Ἑλληνικά, 2, 1, 30-32

ΘΕΜΑ 106ο: Ξενοφῶντος Ἑλληνικά, 2, 1, 30-32

Α. ΚΕΙΜΕΝΟ

 

    Λύσανδρος δὲ τάς τε ναῦς καὶ τοὺς αἰχμαλώτους καὶ τἆλλα πάντα εἰς Λάμψακον ἀπήγαγεν, ἔλαβε δὲ καὶ τῶν στρατηγῶν ἄλλους τε καὶ Φιλοκλέα καὶ Ἀδείμαντον. ᾟ δ’ ἡμέρᾳ ταῦτα κατειργάσατο, ἔπεμψε Θεόπομπον τὸν Μιλήσιον λῃστὴν εἰς Λακεδαίμονα ἀπαγγελοῦντα τὰ γεγονότα, ὃς ἀφικόμενος τριταῖος ἀπήγγειλε. Μετὰ δὲ ταῦτα Λύσανδρος ἁθροίσας τοὺς συμμάχους ἐκέλευσε βουλεύεσθαι περὶ τῶν αἰχμαλώτων. Ἐνταῦθα δὴ κατηγορίαι ἐγίγνοντο πολλαὶ τῶν Ἀθηναίων, ἅ τε ἤδη παρενενομήκεσαν καὶ ἃ ἐψηφισμένοι ἦσαν ποιεῖν, εἰ κρατήσειαν τῇ ναυμαχίᾳ, τὴν δεξιὰν χεῖρα ἀποκόπτειν τῶν ζωγρηθέντων πάντων, καὶ ὅτι λαβόντες δύο τριήρεις, Κορινθίαν καὶ Ἀνδρίαν, τοὺς ἄνδρας ἐξ αὐτῶν πάντας κατακρημνίσειαν. Φιλοκλῆς δ’ ἦν στρατηγὸς τῶν Ἀθηναίων, ὃς τούτους διέφθειρεν. Ἐλέγετο δὲ καὶ ἄλλα πολλά, καὶ ἔδοξεν ἀποκτεῖναι τῶν αἰχμαλώτων ὅσοι ἦσαν Ἀθηναῖοι πλὴν Ἀδειμάντου, ὅτι μόνος ἐπελάβετο ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ τοῦ περὶ τῆς ἀποτομῆς τῶν χειρῶν ψηφίσματος· ᾐτιάθη μέντοι ὑπό τινων προδοῦναι τὰς ναῦς.

 

Β. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

 

1. Να μεταφραστεί το τμήμα: ᾟ δ’ ἡμέρᾳ ταῦτα...κατακρημνίσειαν.

Μονάδες 30

 

2.  Να κατατάξετε κατά χρονική σειρά τα ακόλουθα βιογραφικά στοιχεία του Ξενοφώντα:

α) Εγκαταστάθηκε στον Σκιλλούντα της Ολυμπίας, όπου ασχολήθηκε με το συγγραφικό του έργο.

β) Εξορίστηκε από την πατρίδα του, την Αθήνα.

γ) Αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το κτήμα του, στον Σκιλλούντα, και να μετακομίσει στην Κόρινθο.

δ) Οι Αθηναίοι επέτρεψαν στον Ξενοφώντα να επαναπατριστεί, μετά από την άρση του ψηφίσματος για εξορία.

ε) Έστειλε τους γιους του, Γρύλλο και Διόδωρο, να υπηρετήσουν στον αθηναϊκό στρατό.

Μονάδες 10

 

3. α) Να συνδέσετε λάθε λέξη της Α΄ στήλης με την ομόρριζή της στη Β΄ στήλη. Δύο λέξεις της Β΄ στήλης περισσεύουν.

Α΄ ΣΤΗΛΗ	Β΄ ΣΤΗΛΗ
1. ναῦς	α) εγκατάλειψη
2. κατειργάσατο	β) εκπομπή
3. ἔλαβε	γ) ανάληψη
4. ἔπεμψε	δ) ανεργία
5. ἀπήγαγεν	ε) ναός
	στ) αγωγή
	ζ) ναύλος

Μονάδες 5

  β) Να σχηματίσετε από τους παρακάτω ρηματικούς τύπους ένα ομόρριζο ουσιαστικό (απλό ή σύνθετο) της αρχαίας ελληνικής γλώσσας, χρησιμοποιώντας την κατάληξη που σας δίνεται.

ρηματικοί τύποι	κατάληξη	ομόρριζα ουσιαστικά
κατειργάσατο	-τήριον
βουλεύεσθαι	-μα
παρενενομήκεσαν	-ία
ἔπεμψε	-ὴ
ἀφικόμενος	-ις

Μονάδες 5

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

1. Την ίδια ημέρα που πέτυχε αυτά, έστειλε τον Θεόπομπο, τον Μιλήσιο πειρατή, στη Σπάρτη, για να αναγγείλει τα γεγονότα, ο οποίος έφτασε μετά από τρεις ημέρες και τα ανήγγειλε. Ύστερα, ο Λύσανδρος, αφού συγκέντρωσε τους συμμάχους, τους προέτρεψε να αποφασίσουν σχετικά με τους αιχμαλώτους. Εκεί, λοιπόν, κατηγορήθηκαν για πολλά οι Αθηναίοι, και για εκείνα τα εγκλήματα πολέμου που είχαν ήδη διαπράξει και για όσα είχαν αποφασίσει με ψηφοφορία να κάνουν, αν νικούσαν στη ναυμαχία, να κόψουν δηλαδή το δεξί χέρι όλων όσοι συλλαμβάνονταν ζωντανοί, και επειδή, όταν κατέλαβαν δύο τριήρεις, μία κορινθιακή και μία ανδριώτικη, έριξαν στη θάλασσα όλο το πλήρωμά τους.

2. β / α / γ / δ / ε. 

3. α) 1. ναῦς - ζ) ναύλος
         2. κατειργάσατο - δ) ανεργία
         3. ἔλαβε - γ) ανάληψη
         4. ἔπεμψε - β) εκπομπή
         5. ἀπήγαγεν - στ) αγωγή

    β) κατειργάσατο - ἐργαστήριον
         βουλεύεσθαι - βούλευμα

         παρενενομήκεσαν - παρανομία
         ἔπεμψε - πομπὴ
         ἀφικόμενος - ἄφιξις

ΘΕΜΑ 105ο: Θουκυδίδου Ἱστορίαι, 3, 71-72

ΘΕΜΑ 105ο: Θουκυδίδου Ἱστορίαι, 3, 71-72

Α. ΚΕΙΜΕΝΟ

 

     Δράσαντες δὲ τοῦτο καὶ ξυγκαλέσαντες Κερκυραίους εἶπον ὅτι ταῦτα καὶ βέλτιστα εἴη καὶ ἥκιστ᾽ ἂν δουλωθεῖεν ὑπ᾽ Ἀθηναίων, τό τε λοιπὸν μηδετέρους δέχεσθαι ἀλλ᾽ ἢ μιᾷ νηὶ ἡσυχάζοντας, τὸ δὲ πλέον πολέμιον ἡγεῖσθαι. Ὡς δὲ εἶπον, καὶ ἐπικυρῶσαι ἠνάγκασαν τὴν γνώμην. Πέμπουσι δὲ καὶ ἐς τὰς Ἀθήνας εὐθὺς πρέσβεις περί τε τῶν πεπραγμένων διδάξοντας ὡς ξυνέφερε καὶ τοὺς ἐκεῖ καταπεφευγότας πείσοντας μηδὲν ἀνεπιτήδειον πράσσειν, ὅπως μή τις ἐπιστροφὴ γένηται. Έλθόντων δὲ οἱ Ἀθηναῖοι τούς τε πρέσβεις ὡς νεωτερίζοντας ξυλλαβόντες, καὶ ὅσους ἔπεισαν, κατέθεντο ἐς Αἴγιναν. Ἐν δὲ τούτῳ τῶν Κερκυραίων οἱ ἔχοντες τὰ πράγματα ἐλθούσης τριήρους Κορινθίας καὶ Λακεδαιμονίων πρέσβεων ἐπιτίθενται τῷ δήμῳ, καὶ μαχόμενοι ἐνίκησαν. Ἀφικομένης δὲ νυκτὸς ὁ μὲν δῆμος ἐς τὴν ἀκρόπολιν καὶ τὰ μετέωρα τῆς πόλεως καταφεύγει καὶ αὐτοῦ ξυλλεγεὶς ἱδρύθη, καὶ τὸν Ὑλλαϊκὸν λιμένα εἶχον· οἱ δὲ τήν τε ἀγορὰν κατέλαβον, οὗπερ οἱ πολλοὶ ᾤκουν αὐτῶν, καὶ τὸν λιμένα τὸν πρὸς αὐτῇ καὶ πρὸς τὴν ἤπειρον.

 

Β. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

1.  Να μεταφραστεί το τμήμα: Δράσαντες δὲ τοῦτο...μή τις ἐπιστροφὴ γένηται.

 Μονάδες 30

2. Ποια είναι τα γνωρίσματα του ηγέτη που χαρακτηρίζουν την πολιτική φυσιογνωμία του Περικλή;

Μονάδες 10

 

3. α) Να σχηματίσετε για καθεμία από τις λέξεις της Α΄ στήλης ένα παράγωγο επίθετο της αρχαίας ελληνικής γλώσσας με την κατάληξη που δίνεται στη Β΄ στήλη.

Α΄ ΣΤΗΛΗ	Β΄ ΣΤΗΛΗ	Γ΄ ΣΤΗΛΗ
λέξεις	κατάληξη	παράγωγο επίθετο
ἀγορὰ	-αῖος
δῆμος	-ιος
γνώμη	-ικὸς
πρᾶγμα	-ικὸς
νὺξ	-ινὸς

Μονάδες 5

  β) κατάληψη, ευπιστία, παράθεση, επινίκια, ίδρυμα: Να συνδέσετε τις παραπάνω λέξεις της νέας ελληνικής γλώσσας με τις λέξεις του κειμένου με τις οποίες έχουν ετυμολογική συγγένεια.

Μονάδες 5

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

1. Αφού έπραξαν αυτό και κάλεσαν σε συνέλευση τους Κερκυραίους, είπαν ότι αυτά (δηλ. ο φόνος των δημοκρατικών αρχηγών) ήταν και τα καλλίτερα και ότι δεν θα υποδουλώνονταν με κανέναν τρόπο πια από τους Αθηναίους, και στο εξής, μένοντας ουδέτεροι, να μη δέχονται ούτε τους μεν ούτε τους δε, παρά μόνο αν έρχονταν με ένα πλοίο, τα περισσότερα όμως να τα θεωρούν εχθρικά. Κι αφού μίλησαν, τους ανάγκασαν και να επικυρώσουν την πρόταση. Στέλνουν αμέσως πρέσβεις και στην Αθήνα, για να εξηγήσουν σχετικά με όσα είχαν γίνει ότι ήταν για το συμφέρον τους και για να πείσουν αυτούς που είχαν καταφύγει εκεί να μην κάνουν καμια εχθρική ενέργεια, για να μην υπάρξει καμια αντεκδίκηση. 

2. Το πρότυπο του ηγέτη το ενσαρκώνει ο Περικλής (2.65.1-9) με την πολιτική του οξυδέρκεια («πρόνοια»), την ευρύτερη αποδοχή του από το λαό της πόλης του («δυνατὸς ὤν τῷ τε ἀξιώματι και τῇ γνώμῃ»), την ανωτερότητά του ως προς το χρήμα («χρημάτων τε διαφανῶς ἀδωρότατος») και το πολιτικό του θάρρος να λέει την αλήθεια στο λαό, ακόμη κι αν προκαλούσε την οργή του («ἔχων ἐπ' ἀξιώσει καὶ πρὸς ὀργήν τι ἀντειπεῖν»). Αρκετές σύντομες φράσεις του μεγάλου πολιτικού, όπως τις καταγράφει ο Θουκυδίδης, έχουν καταστεί «γνωμικά», με γενικότερη διαχρονική αξία, π.χ. «οἱ καιροὶ οὐ μενετοί» (1.142.1), (χρειάζεται ταχύτητα ενεργειών κατά τη διάρκεια του πολέμου γιατί οι ευκαιρίες δεν περιμένουν), «μέγα τὸ τῆς θαλάσσης κράτος» (1.143.5) (έχει μεγάλη σημασία το να ελέγχει κανείς στρατιωτικά τις θαλάσσιες συγκοινωνίες). 

3. α) ἀγορὰ - ἀγοραῖος

          δῆμος - δήμιος / δημόσιος

        γνώμη - γνωστικὸς

         πρᾶγμα - πραγματικὸς

         νὺξ - νυκτερινὸς

    β) κατάληψη: ξυλλαβόντες / κατέλαβον

         ευπιστία: πείσοντας / ἔπεισαν

         παράθεση: κατέθεντο / ἐπιτίθενται

         επινίκια: ἐνίκησαν

         ίδρυμα: ἱδρύθη 

ΘΕΜΑ 104ο: Ξενοφῶντος Ἑλληνικά, 2, 1, 28-29

ΘΕΜΑ 104ο: Ξενοφῶντος Ἑλληνικά, 2, 1, 28-29

Α. ΚΕΙΜΕΝΟ

 

    Λύσανδρος δ’ εὐθὺς ἐσήμηνε τὴν ταχίστην πλεῖν, συμπαρῄει δὲ καὶ Θώραξ τὸ πεζὸν ἔχων. Κόνων δὲ ἰδὼν τὸν ἐπίπλουν, ἐσήμηνεν εἰς τὰς ναῦς βοηθεῖν κατὰ κράτος. Διεσκεδασμένων δὲ τῶν ἀνθρώπων, αἱ μὲν τῶν νεῶν δίκροτοι ἦσαν, αἱ δὲ μονόκροτοι, αἱ δὲ παντελῶς κεναί· ἡ δὲ Κόνωνος καὶ ἄλλαι περὶ αὐτὸν ἑπτὰ πλήρεις ἀνήχθησαν ἁθρόαι καὶ ἡ Πάραλος, τὰς δ’ ἄλλας πάσας Λύσανδρος ἔλαβε πρὸς τῇ γῇ. Τοὺς δὲ πλείστους ἄνδρας ἐν τῇ γῇ συνέλεξεν· οἱ δὲ καὶ ἔφυγον εἰς τὰ τειχύδρια. Κόνων δὲ ταῖς ἐννέα ναυσὶ φεύγων, ἐπεὶ ἔγνω τῶν Ἀθηναίων τὰ πράγματα διεφθαρμένα, κατασχὼν ἐπὶ τὴν Ἀβαρνίδα τὴν Λαμψάκου ἄκραν ἔλαβεν αὐτόθεν τὰ μεγάλα τῶν Λυσάνδρου νεῶν ἱστία, καὶ αὐτὸς μὲν ὀκτὼ ναυσὶν ἀπέπλευσε παρ’ Εὐαγόραν εἰς Κύπρον, ἡ δὲ Πάραλος εἰς τὰς Ἀθήνας ἀπαγγελοῦσα τὰ γεγονότα.

 

Β. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

 

1. Να μεταφραστεί το τμήμα: ἡ δὲ Κόνωνος καὶ ἄλλαι...τὰ γεγονότα.

Μονάδες 30

 

2. Ποιοι λόγοι οδήγησαν τους Αθηναίους στην άρση του ψηφίσματος της εξορίας του Ξενοφώντα;

Μονάδες 10

 

3. α) Να συνδέσετε λάθε λέξη της Α΄ στήλης με την αντώνυμή τους στη Β΄ στήλη. Δύο λέξεις της Β΄ στήλης περισσεύουν:

Α΄ ΣΤΗΛΗ	Β΄ ΣΤΗΛΗ
1. ταχίστη	α) κενὴ
2. μεγάλα	β) αἰσχίστη
3. πλήρης	γ) ἀγνοῶ
4. φεύγω	δ) μικρὰ
5. γιγνώσκω	ε) πολλὴ
	στ) βραδυτάτη
	ζ) ἔρχομαι

Μονάδες 5

    β) επιτάχυνση, πλοηγός, γαιοκτήμονας, ιστιοφόρο, ναύλος: Να συνδέσετε τις παραπάνω λέξεις με τις λέξεις του κειμένου με τις οποίες έχουν ετυμολογική συγγένεια.

Μονάδες 5

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

1. Το πλοίο του Κόνωνα και άλλα επτά γύρω από αυτόν με τα πληρώματα στη θέση τους και η Πάραλος βγήκαν όλα μαζί στην ανοιχτή θάλασσα. Όλα τα άλλα τα κατέλαβε ο Λύσανδρος στην ακτή. Τους περισσότερους άντρες έπιασε στη στεριά και άλλοι κατέφυγαν στα μικρά οχυρά. Ο Κόνων φεύγοντας με τα εννιά πλοία, επειδή κατάλαβε πως καταστράφηκαν οι Αθηναίοι, αφού προσορμίστηκε στην Αβαρνίδα, το ακρωτήριο της Λαμψάκου, πήρε από εκεί τα μεγάλα ιστία των πλοίων του Λυσάνδρου και ο ίδιος με οκτώ πλοία απέπλευσε προς τον Ευαγόρα στην Κύπρο, ενώ η Πάραλος προς την Αθήνα, για να αναγγείλει τα γεγονότα. 

2. Η προσέγγιση Αθηναίων και Σπαρτιατών, για να αντιμετωπισθεί ο νέος, μετά τη μάχη των Λεύκτρων (371 π.Χ.), κοινός εχθρός, δηλαδή οι Θηβαίοι (365 π.Χ.), οδήγησε στην άρση του ψηφίσματος για εξορία του συγγραφέα. Δεν είναι βέβαιο πότε γύρισε στην Αθήνα. Έστειλε πάντως τους γιους του να υπηρετήσουν στον αθηναϊκό στρατό και ο Γρύλλος σκοτώθηκε πολεμώντας κατά των Θηβαίων στη μάχη της Μαντινείας (362 π.Χ.). Οι τιμητικές εκδηλώσεις για τον θάνατό του δείχνουν ότι το όνομα του πατέρα του ήταν πολύ γνωστό. 

3. α) 1. ταχίστη - στ) βραδυτάτη  

        2. μεγάλα - δ) μικρὰ
         3. πλήρης - α) κενὴ

         4. φεύγω - ζ) ἔρχομαι

         5. γιγνώσκω - γ) ἀγνοῶ

    β) επιτάχυνση: ταχίστην

         πλοηγός: πλεῖν / ἐπίπλουν / ἀπέπλευσε

         γαιοκτήμονας: γῇ

         ιστιοφόρο: ἱστία

         ναύλος: ναῦς / νεῶν / ναυσὶ