Η ελληνική γλώσσα στην κοινωνία της παγκοσμιοποίησης και της τεχνοκρατίας. Ο ρόλος του σχολείου (θέμα 6657)

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

Α' ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ

Κείμενο 

Η ελληνική γλώσσα στην κοινωνία της παγκοσμιοποίησης

 και της τεχνοκρατίας. Ο ρόλος του σχολείου

     Τι πρέπει να γίνει σήμερα σε ό,τι αφορά στο γλωσσικό μάθημα; Εδώ και χρόνια, αναφερόμαστε στην κριτική σκέψη και τονίζουμε μόνο στα λόγια τη σημασία της για την ολόπλευρη ανάπτυξη της προσωπικότητας των μαθητών και των πολιτών γενικά. Ανακοινώνονται κατά διαστήματα εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις, χρησιμοποιούνται εντυπωσιακοί νεολογισμοί, για να δηλωθεί το νέο πνεύμα διδασκαλίας. Στην πραγματικότητα όμως δεν έχει γίνει αντιληπτό από την εκπαιδευτική κοινότητα ότι ο θάνατος των γλωσσών συνεπάγεται θάνατο του πολιτισμού, γιατί γλώσσα και πολιτισμός είναι αλληλένδετες έννοιες. Η γλώσσα είναι φορέας πολιτισμού και αυτό σημαίνει ότι γλωσσική επίγνωση δεν μπορεί να επιτευχθεί στα όρια της παραδοσιακής διδασκαλίας, η οποία έδινε έμφαση στη μορφή. Αυτό που απαιτείται, επομένως, για την καλλιέργεια της κριτικής σκέψης είναι η αποτελεσματική διδασκαλία και η επαρκής μάθηση της γλώσσας. 

     Από την άλλη μεριά, θεωρούμε σήμερα ότι η κριτική σκέψη δεν μπορεί να αναπτυχθεί αποκλειστικά μέσω της πολυδιαφημιζόμενης Τεχνολογίας της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας (ΤΠΕ). Η διαπίστωση είναι ότι στην εποχή μας κατακλυζόμαστε από τόσες πληροφορίες, ώστε να νιώθουμε ότι πνιγόμαστε μέσα στον ωκεανό της υπερπληροφόρησης. Σε σχέση με το παρελθόν, έχουμε φτάσει στο άλλο άκρο. Εκεί που δεν είχαμε πρόσβαση στη γνώση και στην πληροφόρηση, έχουμε τώρα έναν καταιγισμό πληροφοριών και γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο χρειαζόμαστε περισσότερο από κάθε άλλη φορά ένα υψηλό επίπεδο γλωσσομάθειας, ώστε να διευκολύνεται η κριτική σκέψη. Πρέπει δηλαδή να δώσουμε στον μαθητή τα μέσα και τους τρόπους που θα τον οδηγήσουν να σκέπτεται σωστά. Υπό τις συνθήκες αυτές, η διδασκαλία της γλώσσας γίνεται υπόθεση των εκπαιδευτικών όλων των ειδικοτήτων και όχι μόνο των φιλολόγων. 

   Μιλώντας ειδικότερα για την ελληνική γλώσσα θα λέγαμε ότι είναι πραγματικός ωκεανός. Έχουμε σκεφτεί ποτέ πόσες λέξεις διαθέτει; Τα γνωστά επίτομα λεξικά στην καλύτερη περίπτωση περιέχουν λιγότερες από εβδομήντα χιλιάδες λέξεις, δηλαδή το ένα δέκατο περίπου, από όσες υπάρχουν στα ελληνικά και, επομένως, δεν αποτυπώνουν παρά ένα μικρό μέρος του συνόλου της γλώσσας μας.  

   Είναι βέβαια γνωστό ότι ο καθένας από μας γνωρίζει, έτσι και αλλιώς, ένα μέρος της ελληνικής, μικρότερο ή μεγαλύτερο, και γι’ αυτό πρέπει να είμαστε προσεκτικοί, όταν επικρίνουμε τους μαθητές μας ότι έχουν φτωχό λεξιλόγιο. Από την άποψη αυτή θα μπορούσε να υποστηρίξει κανείς ότι πάσχουμε όλοι από «λεξιπενία» και, το σημαντικότερο, από «σημασιολογική ένδεια», γιατί αγνοούμε σε κάποιο βαθμό την πολυσημία των λέξεων, δηλαδή τις διάφορες σημασίες τους. Ωστόσο, δεν συμμερίζομαι τη γλωσσική κινδυνολογία· αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι πρέπει να είμαστε ικανοποιημένοι με την ποιότητα του λόγου των μαθητών μας. Υπάρχουν ακόμη πολλά περιθώρια βελτίωσης και είναι ευθύνη όλων μας να προσφέρουμε στους νέους καλύτερη γλωσσική παιδεία.  

 

 Χρ. Χαραλαμπάκης. (2013). Απόσπασμα από εισήγηση: «Η ελληνική γλώσσα στην κοινωνία της παγκοσμιοποίησης και της τεχνοκρατίας. Ο ρόλος του σχολείου» (διασκευή). 

 

ΘΕΜΑΤΑ

 

Α1. (Μονάδες 15)

 

Α1. Βασιζόμενοι στο κείμενο, να χαρακτηρίσετε με Σωστό ή Λάθος τις ακόλουθες προτάσεις: 

1. Όταν πεθαίνουν οι γλώσσες, πεθαίνει και ο πολιτισμός.

2. Η παραδοσιακή διδασκαλία έδινε έμφαση στη μορφή της γλώσσας.

3. Στην εποχή μας κατακλυζόμαστε από πολλές πληροφορίες. 

4. Τα γνωστά επίτομα λεξικά περιέχουν το μεγαλύτερο μέρος του λεξιλογίου της ελληνικής γλώσσας.

5. Μόνο οι μαθητές πάσχουν από λεξιπενία.

(μονάδες 15)

 

Α2. (Μονάδες 10)

 

Α2. Να δώσετε από έναν πλαγιότιτλο στην πρώτη παράγραφο (Τι πρέπει ... γλώσσας) και τη δεύτερη παράγραφο (Από την άλλη ... φιλολόγων) του κειμένου.

(μονάδες 10)

 

Β1. (Μονάδες 10)

 

Β1. Να γράψετε την αντιστοίχιση των λέξεων με έντονη γραφή της στήλης Α με τις αντώνυμές τους στη στήλη Β (στη στήλη Β περισσεύουν δύο λέξεις).

Στήλη Α	Στήλη Β
1. ολόπλευρη	α. χειροτέρευσης
2. αλληλένδετες	β. μονόπλευρη
3. λιγότερες	γ. καλυτέρευσης
4. ένδεια	δ. ανεξάρτητες
5. βελτίωσης	ε. περισσότερες
	στ. φτώχεια
	ζ. αφθονία

(μονάδες 10)

Β2. (Μονάδες 15)

Β2. Ποιες από τις υπογραμμισμένες λέξεις των παρακάτω προτάσεων χρησιμοποιούνται με μεταφορική/συνυποδηλωτική σημασία και ποιες με κυριολεκτική/δηλωτική σημασία;

1. "Ανακοινώνονται κατά διαστήματα εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις" 

2. "Νιώθουμε ότι πνιγόμαστε μέσα στον ωκεανό της υπερπληροφόρησης"

3. "Ο καθένας από μας γνωρίζει ένα μικρό μέρος της ελληνικής" 

(μονάδες 15)

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

 

Α1. 1. Σωστό

      2. Σωστό

       3. Σωστό

       4. Λάθος

      5. Λάθος

 

Α2. Πρώτη παράγραφος: Η σωστή διδασκαλία της γλώσσας διαμορφώνει κριτικά σκεπτόμενους ανθρώπους.

Δεύτερη παράγραφος: Εκμάθηση γλωσσών και σκέψη είναι η ασπίδα μας απέναντι στο τεράστιο πλήθος πληροφοριών.

 

Β1. 1. ολόπλευρη - β. μονόπλευρη

      2. αλληλένδετες - δ. ανεξάρτητες

      3. λιγότερες - ε. περισσότερες

      4. ένδεια - ζ. αφθονία

      5. βελτίωσης - α. χειροτέρευσης

 

Β2. 1. κυριολεκτική/δηλωτική σημασία

      2. μεταφορική/συνυποδηλωτική σημασία

       3. κυριολεκτική/δηλωτική σημασία